DE POPPEN VAN MICHEL BOONEFAES
SOFTIES

MICHEL MAAKT POPPEN. EEN OUDE SOK, EEN GEBREID SJAALTJE, EEN PAAR BONTGEKLEURDE MOUWEN, MICHEL TRANSFORMEERT ZE TOT  LEVENDE  LAPPENDEKENS. MICHELS POPPEN HEBBEN EEN RUWE BOLSTER MAAR ZIJN ZACHT VAN INBORST. ZE KIJKEN WAT ONWENNIG EN VERLEGEN NAAR DE WERELD OM HEN HEEN. WAT ZIJN DIT VOOR WEZENS? OF LIEVER: WIE ZIJN ZE?

De rol van de pop of de knuffel wordt in de orthopedagogiek aangehaald als een transitioneel object dat deuren opent naar kunst en religie (Professor Broekaert van de Universiteit Gent). De poppen van Michel zijn niet louter knuffel. Michel legt ze niet te bed, en ook is er van enige conversatie tussen maker en object tot op heden geen notie. Michel houdt er geen kinderlijke relatie op na, wat daarom nog niet betekent dat Michel geen enkele voeling heeft met zijn aaneengehaakte wezens. Maar hoe die relatie te definiëren lijkt niet zo eenvoudig.

Spelen met poppen is van allen tijde. Aanvankelijk fungeerde de pop vooral als idool en werd bij mythische handelingen in dienst van religie gebruikt. Soms werd de pop een persoonlijke beschermheilige, een soort amulet dat geluk moet verzekeren. In het oude Egypte, de bakermat van onze cultuur, geloofde men dat het koren door een geest werd bewoond. Deze geest noemde men de roggemoeder. Om na het dorsen van de gewassen de geest van de roggemoeder in leven te houden, werd een pop van het koren gemaakt. Die pop werd een jaar bewaard om bij een nieuwe cyclus zo de geest weer in het zaaigoed los te laten. Tussen het eigen bestaan enerzijds, en deze cycliciteit en herrijzenisgeloof anderzijds, werd een magisch/religieus verband gelegd. Zo werd enerzijds de natuur als blauwdruk voor het menselijke bestaan gezien. Anderzijds werden aan die natuur menselijke eigenschappen en kwaliteiten toegeschreven: de natuur was bezield. Het koren had een geest, en in sommige culturen moest aan het begin van de oogst de toestemming van die geest worden gevraagd. Hoewel wij tegenwoordig andere en efficiëntere methodes hanteren om de groei der gewassen te bevorderen – wetenschap en technologie zijn de nieuwe godheden die aan idolatrie worden onderworpen – toch blijven restanten van deze mystieke natuurbeleving in folkloristische gebruiken overleven. Onze tijd mag zich dan wel op vlak van kennis superieur voelen, onderhuidse impulsen uit lang vervlogen tijden blijven de kop opsteken.

Zijn de poppen van Michel dan misschien een uiting van een soort transcendente relatie met het onbenoembare? Ze lijken in ieder geval naar uitzicht een missing link te zijn tussen dier en mens. Maar in tegenstelling tot de brute, beestachtige wezens uit de Griekse mythologie zijn de wezens van Michel ingetogener, braver, passiever. Zijn ze menselijker dan hun Griekse voorgangers of juist minder?

Kunst maakt zichtbaar wat verborgen was. Wat legt Michel bloot?
Ons interesseert ons vooral de vraag wat een kunstwerk zoal over de toeschouwer weet. Want hoezeer ook de wereld van personen met een verstandelijke handicap soms van de onze afwijkt, er blijken vooral overeenkomsten te zijn. Hoe positioneert de toeschouwer zich tussen de outsiderkunstenaar, zijn kunstwerk en de rest van de wereld?  Door de poppen in de kijker te zetten, ze als kunst te beschouwen, vertegenwoordigen de poppen van Michel een verstild verlangen. Misschien dat ook u, beste lezer, niet langer met een knuffel te slapen gaat. Maar als deze bescheiden imaginaire wezens er in slagen een warm gevoel te ontlokken, dan kunt u er van op aan dat ook ergens in u, misschien diep verborgen, nog een zachte knuffel huist.