|
GEBARENTAAL
VERBEELDING MET EEN DIEPERE BETEKENIS
 'Ruminatio', Nic Bil, gips en lak
Dat betekent echter niet dat deze uitingen daarom aan waarde moeten inboeten. Of ze al of niet doelbewust zijn, staat los van het feit dat deze abstractie een uiting is van fundamentele processen, van een taal die wil spreken op het niveau van gebaren. ABSTRACTIE IN DE KUNST Toen de abstracte kunst begin 20e eeuw het daglicht zag, leek het kind in het minst op voorgaande broertjes of zusjes, erger: het schepsel leek niet eens op moeder of vader. De verwekkers hadden dan ook allerminst tot doel enige gelijkenis na te streven. Hun objecten en beelden wilden niet aan de natuurlijke, reële wereld refereren, integendeel. Onder invloed van de meer en meer verspreide kennis over Freuds onderbewustzijn, Einsteins relativiteitstheorie en Max Plancks atoomstructuren, koos de abstracte kunstenaar tot doel deze verschijnsels in beeld te brengen. De realiteit leek voortaan imaginair en immaterieel van aard. De wereld van de werkelijkheid was volgens de abstracte kunstenaar de wereld van de geestelijke natuur en introspectie. De nadruk van de abstracte kunstenaars lag daarom op een innerlijk proces en het hoeft dan ook niet te verwonderen dat volgens sommige kunstenaars de abstracte kunst het aanzien van religie verdiende of minstens te vergelijken was met een ervaring van het mystieke. Het kunstwerk was niet langer een afbeelding, maar een stimulus dat iets in ons bewustzijn op gang moest zetten.  'Model', Marnix Maekelberg, gips.
De kunst die Malevitsj voor ogen had, hoorde volkomen autonoom te bestaan en alleen zichzelf te dienen. “Niets is echt behalve het gevoel,” zei Malevitsj en zette daarmee de toon van de niet-objectiviteit aan. Het kunst werd herleid tot haar essentie: vorm, kleur, ritme, compositie, en leek misschien nog het meest op een transformatie van de muziektaal, dat door progressieve beeldende kunstenaars als de meest ultieme kunstvorm werd beschouwd. Het beeld dat de kunstenaar presenteerde moest – in overeenstemming met klank – ongrijpbaar zijn.
Hoewel de abstracte kunst in de Westerse kunst een enorme schokgolf teweeg bracht, kwam ze niet helemaal uit de lucht vallen. Wie het familiale rijtje afgaat, zal hier en daar genetische voorbodes ontdekken.
Bij sommige postimpressionisten - zoals de fauvisten - ging kleur, gestuwd door felle emotie, dergelijke prominente rol spelen dat ze het beeld volledig overheerste. In het pointillisme was het beeld van op afstand dan nog zeer herkenbaar maar van kortbij kreeg men zicht op een andere meer wetenschappelijke wereld: de werking van oorspronkelijke kleuren die puur op doek werden gezet en zich pas laten mengen in onze hersenen. Een beweging zoals Les Nabis vereenvoudigden zo verregaand dat realistische beeldfragmenten werden weggelaten of vervangen door kleurinterpretaties, waarbij de idee manifesteerde. In de middeleeuwse kunst werden voorstellingen vaak herleidt tot decoratieve elementen waarachter de inhoud zich verscholen hield. Voorbeelden vinden we terug in de miniaturen in de populaire Getijdenboeken, de heraldiek met zijn motieven op de wapenschilden en de imposante wandtapijten uit de succesrijke textielnijverheid.
Binnen de Oosterse en Islamitische kunst zijn decoratieve elementen welbekend om een dieperliggend gedachtegoed tot uiting te brengen en ook primitieve kunst toont de neiging tot het herhalen van patronen en gebruik van symbolen. Binnen deze geabstraheerde vormen is het niet de bedoeling persoonlijke expressie of zeggingskracht van het zielenleven van de individuele mens onder te brengen. Het is eerder een taal van het collectieve en dient het gemeenschappelijke boven het persoonlijke belang.
 'Wrakhout', Roland Deschrevel, mixed media. DE NOODZAAK VAN ABSTRACTIE De mens wordt omschreven als het wezen dat spreekt. De theorie is dat onze voorouders van gebarende wezens evolueerden tot sprekende mensen. Dit zou het coördineren van jachtpartijen en het overdragen van de kennis om een werktuig te maken makkelijker maken. Baby’s gebruiken nog tot hun tweede levensjaar gebaren om duidelijk te maken wat ze willen, en zelfs volwassenen communiceren met hun lichaam. Spiegelneuronen zouden het ons mogelijk maken dat we de handgebaren van een ander begrijpen. Het gebaar gaat de taal vooraf. Of misschien moeten we de taal interpreteren als een eerste stap van de concrete natuurlijke wereld van de eerste mens, naar het abstract denken van de moderne mens. Interessant om hierbij te vermelden is dat de mens toen hij het sedentaire leven met een permanente woonplaats boven het ‘jachtige’ leven van de jager/verzamelaar verkoos ook zijn kunst werd geschematiseerd en abstractie ging vertonen. Dat betekende geen achteruitgang in vergelijking met het anatomische realisme van de nomadische mens, maar in de residentiële samenleving kreeg het denken in abstracties of ‘ideeën’ een grotere betekenis.
De taal van abstractie is zodoende noodzakelijk bij het ‘vertalen’ van ‘ideeën’. In die zin moeten we de kunst van personen met een verstandelijke handicap die een abstract karakter vertoont ook beschouwen als een onbewuste schepping van niet onder woorden te brengen ideeën en gevoelens, een gebaar van taal. Deze abstractie is geen doelbewuste keuze in de betekenis van hoe reguliere kunstenaars ze hanteren, namelijk als middel om de vormessentie van de kunst uit te drukken, maar een ontwikkelingsfase waaruit de kunstenaar zelden evolueert.
Toch verbeeldt dit abstract tekenen wat de diepere betekenis inhoudt: het prille communiceren over het ordenen van de belevingswereld. 
DEELNEMENDE KUNSTENAARS Michel Guleac, Evelien Mezeure, Dominiek Morisse, Roland Deketelaere, Maggie Demeyer, Marnix Maekelbergh, Roland Deschrevel, Rita Lermyte, Roland Deschrevel, Bart Vandermaliere, Dominique Cokelaere, Marc Lievens, ... Zaterdag 6 december van 14u tot 18u in de kerk van Lo,
zondag 14 december van 13u30 tot 17u30 in Het Begijnhof in Diksmuide en
vrijdag 19 december van 17u tot 21u.
Toegang telkens gratis. |
